• Հայերեն
  • English
  • Français
  • Georgian
  • Русский
  • Español
  • Deutsch
  • فارسی
  • Türkçe
  • Italiano

Տոների և տոնակատարության մասին

Ծեսերի կենտրոնը ներկայացնում է քննարկման

Հատված Վահրամ Թոքմաջյանի «Երիտասարդության մասնակցությունը Էրեբունի-Երևան տոնակատարությանը» հոդվածից, «Պատմություն և մշակույթ» հայագիտական հանդես, Երևան, 2011թ.

Տոների ձևավորումը և զարգացումը, որպես օրինաչափություն, պայմանավորված է սոցիալական, տնտեսական, պատմական, քաղաքական, էթնո-մշակութային և կրոնական գործընթացների փոխազդեցություններով։ Արտացոլելով հասարակության մեջ իրականացվող այդ գործընթացները` տոները կատարում են էթնիկ ավանդույթների պահպանման և դրանք սերունդներին փոխանցելու կարևորագույն գործառույթներ:

Տոները կատարում են նաև էթնիկ ավանդույթների կողմնորոշման, հասարակական հարաբերությունների կարգավորման և անհատի պահանջների բավարարման գործառույթներ: Այդ իսկ պատճառով տոնական համակարգի ձևավորման և փոփոխման գործընթացների ու մեխանիզմների, ինչպես նաև հասարակական ու ընտանեկան կյանքում դրանց գործառութային նշանակության բացահայտումը ոչ միայն տեսական, այլև կիրառական առումով կարևոր և հրատապ հիմնախնդիր է:
Առնչվելով տվյալ էթնոսի ծագման և զարգացման որոշակի հիմնախնդիրներին` տոնն արտացոլում է ոչ միայն էթնո-մշակութային ինքնատիպությունը, այլև էթնիկ շփումների հետևանքով առաջացած փոխազդեցությունները: Հետևաբար, մշակութային այս տարրի ուսումնասիրությունը կարևորվում է նաև միջէթնիկ փոխհարաբերությունների տեսանկյունից:
Տոնն իրենից ներկայացնում է յուրատեսակ միկրոհամալիր, ուր առկա են կենցաղի և մշակույթի գրեթե բոլոր բաղադրիչները՝ բնակավայր, բնակարան, ազգակցական, դրացիական, ընտանեկան հարաբերություններ, նախնիների հիշատակ, ամուսնական ծիսաշար, երաժշտական ստեղծագործություններ, խաղեր, ուտեստ և տնտեսական գործունեության ավանդական փուլեր` դրանց հաջողություններն ապահովող ծեսերով ու սովորություններով։ Նշված տարրերի նույնիսկ այս ոչ ամբողջական ցանկը բավական է՝ հիմնավորելու տոներում առկա կենցաղա-մշակութային բազում շերտերը: Բնականաբար, հարուստ է նաև մշակութային այս երևույթն ուսումնասիրող գիտությունների տեսականին: Տոների և ծեսերի հետ առնչվող առանձին հիմնահարցեր են շոշափում ազգագրությունը, բանագիտությունը, կրոնագիտությունը, մշակութաբանությունը, սոցիոլոգիան, տոմարագիտությունը, գեղագիտությունը, հոգեբանությունը և գիտության այլ բնագավառներ:

Տոն և տոնակատարություն գաղափարը, անկախ իր ձևից, բովանդակությունից, հղացողներից և կազմակերպիչներից, կոչված է առավել մերձեցնելու հասարակության տարբեր շերտերը, համախմբելու և առավել ամբողջական դարձնելու հասարակությունները: Տոնն ունի նաև մեկ այլ գործառույթ` կազմակերպել տվյալ հասարակության զանգվածային ժամանցը, թեկուզ ընդհանուրի մեջ և կարճ ժամանակահատվածով:
 

Կարծիք

Հարգելի´ գործընկերներ, սովորողնե´ր, ծնողնե´ր և հյուրե´ր, Վահրամ Թոքմաջյանի կողմից առաջադրված այս հոդվածը պահանջում է միասնական քննարկում, նոր առաջարկություններ, հետաքրքիր հանգուցալուծումներ: Ի վերջո, կենդանի և գործող ծեսի կենսունակությունը պայմանավորված է պատճառաբանված նորամուծություններով, առժամանակյա թարմացմամբ, փոփոխություններով... - Հավատացա´ծ եմ, որ նոր տարում հանդես կգանք հանդուգն նախաձեռնություններով և ստեղծական խիզախումներով,- այսպես է ասում Աշոտ Բլեյանը: Խիզախե´ք և մասնակցե´ք այս քննարկմանը, սպասում ենք ձեզ...

Պարզապես հավելում եմ` եթե ծիսակատարությամբ իրականացվում է տվյալ ծեսի իրական նշանակությունը և կատարվում բոլոր կանոններով, այն մաքրագործում է հանդիսատեսին կամ մասնակիցներին ու «բուժիչ» դեր է կատարում: Ճիշտ կատարված ծիսակատարությունը ուղղորդվում է որոշակի ապրումներով, որը, ըստ էության, թույլ է տալիս, որպեսզի մարդու հոգին ներթափանցի ներքին խաղաղություն ու հանգստություն բերող հոգեվիճակ:

Լիովի համամիտ եմ Նունեի հետ ...Ուզում եմ հավելել Նուն ջան , որ ծեսը , տոնը որպես այդպիսին սկսվում է ամեն Աստծո առավոտ , սկսած սովորույթի ուժով ծես դարձած լվացվելուց , լողանալուց , կանանց դեպքում հարդարվելուց , առավոտյան սուրճից մի~~~նչև օրվա ընթացքում օրդ տոնի վերածող անգամ ամենափոքրիկ հաջողություններ....Բացարձակ հետաքրքիր էլ չէ այն տոնը , որը նախօրոք ոգևորություն չի բերելու քեզ , նախապես չես ապրելու այն......Կոնկրետ ես Ամանորի նախօրեին , 10,20 օր առաջ ավելի ուրախ ու ոգևորված եմ լինում , քան բուն տոնի ընթացքում , մի տեսակ այն ավարտված է լինում : Հետևաբար կյանքի յուրաքանչյուր վայրկյան լի է ծեսով , տոնով , պարզապես պետք է գտնենք ճիշտ օգտագործման եղանակները , չտարանջատենք կենցաղից...

Բարի երեկո: Կարդացի քննարկվող նյութն ու կարծիքները: Ծեսին նախապատրաստումը, շատ ավելի կարևոր է: Այն ենթադրում է համագործակցություն, համակեցություն, հանդուրժողականություն, ստեղծականություն, ոգևորվածություն և ոգևորելու կարողություն... Իսկ բուն ծեսը` ծիսական արարողությունն ամբողջ աշխատանքի ամփոփումն ու հաշվետվությունն է:

Կարծիք ավելացնել